Prof. Dr. Ahmet Rasim Küçükusta

Geçen hafta Tekfen Holding Yönetim Kurulu Üyesi Dr. Ayşe Leyla Akçağlılar ve bugün de ünlü spor yazarı Kazım Kanat zatürreeye yenik düştüler. Leyla Akçağlılar anoreksiya Kazım Kanat ise kanser hastası idi. Birbirlerinden çok farklı bu iki hastalığın ortak özelliği ise bağışıklık sistemini zayıflatmış olması. Bu tür hastaların ölümleri de esas hastalıklarından yani anoreksiya veya kanserden değil, çeşitli mikropların sebep oldukları bir enfeksiyondan oluyor çoğu zaman. Zatürree de bu enfeksiyonların en çok görüleni ve en ölümcül seyredeni.

Zatürree, dünyanın bilinen en eski hastalıklarından biri. Günümüzde de en gelişmiş ülkelerde bile, düzinelerce antibiyotiğe, tanı yöntemlerinin, hastane ve yoğun bakım imkanlarının çok artmasına rağmen sık görülen ve ölümlere neden olan bir hastalık. Zatürree, ülkemizin de en önemli sağlık sorunlarından birisi. İstatistiklere göre yılda her bin kişinin 10-15’ i zatürree geçiriyor. Buna göre, Türkiye’ de her yıl ortalama 500 bin kişinin bu hastalığa yakalandığı var sayılabilir.

Zatürree her yaşta görülebilen bir hastalık olmakla birlikte, en çok bebek ve küçük çocuklar ile yaşlılarda rastlanıyor. Yılda 5 yaş altındaki her 1000 çocuğun 36’sı, 60-74 yaş arasındaki her bin kişinin 15’ i,  75 yaş üzerindeki her 1000 kişinin 34’ ü zatürree olurken, 15-19 yaşları arasındaki gençlerde ise sadece bin gençten 6’ sı zatürreeye yakalanıyor.

Ölümcül bir hastalık

Zatürree, özellikle küçük çocuklar, yaşlılar, kanser, kalp, şeker, böbrek hastalarında ve bağışıklığı baskılanmış kişilerde, organ nakli yapılmış olanlarda, AİDS’ lilerde; kortizon, kanser kemoterapisi ve immunsupressif tedavi görenlerde hem daha çok görülür ve hem de bunlarda ölüm riski daha yüksektir. Sağlık Bakanlığı’nın verilerine göre, ülkemizde 1-4 yaş arasındaki çocuklarda en çok görülen ölüm nedeni yüzde 22 ile zatürreedir.

Hastanede tedavi edilmesi gereken hastalarda ölüm oranı yüzde 25 iken, huzurevlerinde bulunan yaşlılardaki zatürreelerdeki ölüm oranı yüzde 40’ tır. Yoğun bakım ünitelerinde tedavi görmesi zorunlu olanlarda ise ölüm oranı yüzde 60’a kadar çıkar.

Zatürreede ölüm sebebi kalp ve solunum yetersizliği, septisemi ve diğer komplikasyonlardır.

Hangi mikroplar zatürreeye neden olur?

Zatürreeye neden olabilen pek çok mikrop (Bakteri, virüs, mantar, parazit…) vardır. Bunlar içinde hem Türkiye’de hem dünyanın neredeyse her ülkesinde en çok rastlanan Streptococcus pneumoniae,  kısa adıyla pnömokok mikrobudur. Pnömokokların, kapsüllerinin kimyasal yapılarındaki farklılıklara göre 90 tipi vardır ve bunların tüm zatürreelerin ortalama olarak yüzde 50’sinden sorumlu oldukları tahmin edilmektedir. Grip virüsü de salgınlar arasında çok kişinin zatürree olmasına neden olur.

Kanser, kortizon tedavisi, organ nakli yapılmış hastalar, AİDS… gibi bağışıklığın ileri derecede baskılanmış olduğu hastalıklarda zatürreeye yol açan mikroplar normal insanlardakinden farklıdır. Bunlarda zatürreenin sebebi normal insanlarda hastalık yapmayan çeşitli bakteri, virüs ve mantarlardır. Bunlara fırsatçı mikroplar denir. Bağışıklığı baskılanmış kişilerde zatürreenin tedavisi çok zordur ve mutlaka etkene yönelik olmalıdır.

BELİRTİLERİ
Zatürree çok farklı şekillerde karşımıza çıkabilir, ama klasik olarak başlıca iki tip zatürree tablosu vardır.

Tipik Zatürree: Genellikle bir üst solunum yolları enfeksiyonunu takiben ani olarak başlar. Yüksek ateş, üşüme-titremeler, öksürük, balgam, nefes alırken batar tarzda göğüs ağrısı, nefes darlığı, iştahsızlık, halsizlik gibi belirtilerle hastayı yatağa düşürür.

Atipik Zatürree: Daha sinsi bir seyir gösterir. Ateş çok yüksek değildir. Kuru inatçı bir öksürüğe karşılık, balgam hemen hiç bulunmaz. Göğüs ağrısı, nefes darlığı ve genel durum bozukluğu gibi belirtilere de çoğu zaman rastlanmaz.

Zatürree evde mi, hastanede mi tedavi edilmelidir?

Zatürree, hastalığın ağırlığına ve başka bir hastalığın bulunup bulunmamasına göre evde veya hastanede tedavi edilebilir.

• Ortalama olarak, zatürreeli hastaların yüzde 20-25’inin hastanede, yüzde 10 kadarının ise Yoğun Bakım Ünite’lerinde yatırılarak tedavileri   gerekir.
• Hastane yatırılmada hastanın yaşı çok önemlidir.
• Evde bakacak kimsesi olmayanlar ve ilaçlarını düzenli kullanamayacakları düşünülen kimseler hastanede tedavi edilmelidir

 Hangi hastalar hastaneye yatırılmalıdır?
Küçük çocuklar
60 yaşın üzerindeki hastalar
Başka bir hastalığı olanlar (kronik bronşit, astım, kalp, böbrek, şeker, kanser ve bağışıklık sistemini baskılayan hastalıklar…)
Genel durumu bozuk olanlar
Ateşi çok yüksek olanlar
Dudak ve parmaklarında morarma olanlar
Dakikada 30’ dan fazla nefes alıp verenler
Kan basıncı 90’ın altında olanlar.

Zatürree nasıl teşhis edilir?
Zatürreede en önemli tanı aracı akciğer röntgenidir. Bazı durumlarda tomografi de yapılması gerekebilir. Balgam, kan incelemeleri ile hangi mikrobun etken olduğu saptanabilir, özel durumlarda bronkoskopi yapılması gerekebilir.

Zatürree öldürücü bir hastalık mıdır?

Zatürree, ölümlere neden olabilen bir hastalıktır. Bu ölümlerin yüzde 40’ ı ilk 24 saat içinde olur.

• USA’ da, zatürree ölüme neden olan hastalıklar sıralamasında 6. sırada yer alırken, enfeksiyona bağlı ölümlerin 1 numaralı nedenidir.
• Zatürreeden ölümler yaşlılarda, küçük çocuklarda ve kronik bir hastalığı olanlarda daha fazla görülür.
• Dünyada yaklaşık olarak yılda 4 milyon çocuğun zatürree nedeniyle yaşamlarını yitirdikleri tahmin edilmektedir; bunların çoğu gelişmekte olan ülkelerin çocuklarıdır.
• Sağlık Bakanlığı’nın istatistiklerine göre de, ülkemizde 5 yaş altı çocuklardaki başta gelen ölüm nedeni yüzde 22 ile zatürreedir.

Zatürree nasıl tedavi edilir?

Zatürree mutlaka gecikilmeden tanı konması ve tedavisine başlanması gereken bir hastalıktır. Zatürreeye bağlı ölümlerin yüzde 40’ının ilk 24 saatte olması, erken tedavinin ne kadar önemli olduğunu gösterir. Bugün için elimizde hemen her bakteriye karşı etkili bir antibiyotik bulunmaktadır. Önemli olan, doğru antibiyotiğin seçilmesi, yeterli doz ve sürede kullanılmasıdır. Gereksiz alınan antibiyotikler yüzünden bir çok mikrobun o antibiyotiğe karşı direnç kazanmış olması tedavide başarısızlıklara yol açar. Bugün, dünyanın bir çok ülkesinde penisiline dirençli pnömokok türleri ortaya çıkmıştır.

Öksürüğü hafifletici, ateş düşürücü, balgamı sulandıran ve çıkarılmasını kolaylaştıran ilaçlardan da yararlanmalıdır. Nefes darlığı olanlarda ve yaşlılarda oksijen ve nefes açıcı ilaçlar da verilmelidir. En az bir hafta yatak istirahatı gerekir.

Siz de yorumunuzu paylaşın: